Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin en kalabalık şehri Şanlıurfa, 20,4 yaş ortalamasıyla Türkiye’nin dinamik nüfusa sahip kentlerinin başında geliyor. Şehrin nüfusu iki milyondan fazla ve burası bölgesel kalkınma projesi Güneydoğu Anadolu Projesi’nin (GAP) merkezi konumunda bulunuyor; bu da çeşitli iş sahalarının doğmasına sebebiyet veriyor. Bazı kaynaklarda İbrahim Peygamber ve Kral Nemrud öykülerine konu edilen Şanlıurfa, birçok açıdan ilklerin öncüsü bir kent; o dönemlerde bilimin merkezi olarak gösteriliyor, ticaret yollarının üzerinde bulunuyordu… Şanlıurfa gezi rehberinde şehrin, kökleri binlerce yıl önceye dayanan tarihi incelenirken, Şanlıurfa mutfağının ve Şanlıurfa gezisi için gezilecek tarihi öneme sahip yerlerin ayrıntıları aktarılıyor.

Şanlıurfa tarihi…

Kayıtlı tarihi 4000 sene önceye uzanan Şanlıurfa, büyük medeniyetlerin savaşlarına, göçlere ve çeşitli kültürlere tanıklık eti. Coğrafyanın her köşesinde tarihi bir güzellik var. Şanlıurfa gezi rehberinde bunların ayrıntıları da yer alıyor. Yüzlerce yıl içinde Sümerler, Makedonyalılar, Hititler, Persler, Asurlular, Bizanslılar, Türkmen aşiretleri, Selçuklular, Timur Devleti, Safeviler ve Osmanlılar gibi köklü medeniyetleri ağırlayan Şanlıurfa, Mezopotamya’nın en eski yerleşim merkezlerinin başında bulunuyor. Bölgede çok sayıda anıtsal yapı, kentsel mimari, medrese var. 1517 yılında Dokuzuncu Osmanlı padişahı Yavuz Sultan Selim’in Mercidâbık Muharebesi’nde Memlûk Devleti’ni yenmesi sonucu Osmanlı hakimiyetine giren kentin her noktası tarihsel açıdan önemli değer taşıyor. Merkeze 18 kilometre uzaklıktaki Göbeklitepe de bunlardan biri. Kimilerince tarihin sıfır noktası olarak da nitelendirilen Göbeklitepe, motiflerinden dikilitaşlarına, kabartmalarından sembollerine kadar eşsiz bir yerleşim yeri. 

Şanlıurfa nerede?

Türkiye’nin doğusunda; Mardin, Gaziantep, Adıyaman, Diyarbakır ve Suriye arasında kalan Şanlıurfa, 19,242 kilometrekare yüz ölçümü ile Türkiye’nin en büyük yedinci kenti. Şehrin bilinen en eski ismi Edessa’nın anlamı Yunan dilinde “Suyu bol” demek. Kente Osmanlılar döneminde “Ruha” deniliyordu, bu isim zamanla ses benzeşmesinden dolayı Urfa’ya dönüştü. Urfa, Kurtuluş Savaşı’nda gösterdiği başarı nedeniyle 1984’te “Şanlı” unvanını aldı ve kentin adı Şanlıurfa olarak kayıtlara geçti. Şanlıurfa gezi rehberinin bir sonraki durağı bölgenin başlıca  tarihi yerleri…

Şanlıurfa gezisi

Birçok su kemeri, konak, çeşme, hamam, türbe ve kale gibi mimari yapının yer aldığı Şanlıurfa’da 320’den fazla ev-konak, 40’a yakın cami ve 15 köprü koruma altında bulunuyor. Kentte kayıt altına alınan eserlerin sayısı da 1000’den fazla. Bölgenin en dikkat çeken tarihi yerleri arasında Harran, Balıklıgöl, Urfa Kalesi, Göbeklitepe ve Şanlıurfa Arkeoloji ve Mozaik Müzesi var.

Harran: Surları, mabetleri, kalesi ve camileriyle dikkat çeken bölgenin yerli-yabancı turistler tarafından en çok ilgi gören tarihi yerlerinin başında konik kubbeli Harran evleri geliyor.

Balıklıgöl: Mitolojik inanışa göre; Hz. İbrahim dönemin kralı Nemrut tarafından ateşe atıldığında odunlar balığa, ateş de suya dönüşmüş ve ardından Balıklıgöl doğmuş. Derinliği 5 metreyi bulan, uzunluğu 150, genişliği de 30 metreye varan göl, turistlerin başlıca uğrak yerleri arasında sıralanıyor.

Takoran Vadisi: Atatürk Barajı’nın yapımıyla suyun yükselmesi sonucu oluşan Takoran Vadisi, Şanlıurfa’nın Siverek ilçesinde yer alıyor. Vadi, el değmemiş harika bir doğa manzarası sunuyor ve doğa tutkunu ziyaretçileri ağırlıyor.

Halfeti: Diğer adıyla Saklı Cennet, yüzlerce yıl boyuna birçok uygarlığa ev sahipliği yaptı, Birecik Barajı’nın yapılmasıyla yarısı sular altında kalan Halfeti, bölgenin de en önemli turist çeken yeri. Şanlıurfa’nın bir ilçesi olan Halfeti’de köprü, kilise ve kaleler bulunuyor ve özellikle iklimiyle dikkat çekiyor. Halfeti, mikro klima ikliminden dolayı dünya üzerinde siyah gülün doğal olarak yetiştiği tek yerdir.

Urfa Kalesi: Antik dönemlerde inşa edilen Urfa Kalesi, Osmanlılar tarafından tamir ettirildi ve Haçlı Seferleri esnasında etkin rol oynadı. Surlarından mağaralarına ve iç ve dış bölümlerine kadar merak uyandırıyor.

Göbeklitepe: UNESCO Dünya Miras Listesi’ne giren Göbeklitepe, arkeologlar tarafından daimi biçimde inceleniyor. Burası Şanlıurfa gezisine dahil edilmesi gereken lokasyonlar arasında zirvede konumlanıyor.

Şanlıurfa Arkeoloji ve Mozaik Müzesi: 1969 yılında açılan müze, bünyesinde 70 binden fazla eser barındırıyor. Müzede tunç, demir, neolitik ve paleolitik çağlardan objeler ve arkeolojik bulgular yer alırken, Göbeklitepe’ye ait eserler de yine burada tarih ve sanatseverlere sunuluyor.